Van het toilet tot de oceaan: De weg van afvalwater in de waterkringloop – en waarom het belangrijk is
Elke spoeling stuurt water op reis die de meeste mensen nooit zien. Deze reis – van het toilet via het rioleringssysteem en zuiveringsinstallaties naar rivieren en uiteindelijk de oceaan – staat centraal bij veel mondiale waterproblemen.
Verouderde infrastructuur, klimaatbelasting, verontreiniging en toenemende waterschaarste hangen nauw samen met afvalwaterbeheer. Wie deze kringloop begrijpt, ziet snel waarom waterbesparing al bij de bron steeds belangrijker wordt.
De route van het afvalwater: Van het toilet terug naar de natuur
1. De spoeling: Waar afvalwater ontstaat
Bij elke toiletspoeling wordt schoon drinkwater onmiddellijk afvalwater. In de meeste steden komt dit water in een rioleringssysteem terecht en begint het zijn weg naar een zuiveringsinstallatie.
Toiletten spelen een centrale rol in het huishoudelijk waterverbruik. In veel regio's vormt het doorspoelen een aanzienlijk deel van het dagelijkse waterverbruik, waardoor sanitaire systemen een belangrijk aanknopingspunt zijn voor waterbesparing.
2. Rioleringssystemen: Onzichtbare infrastructuur onder onze voeten
Rioolnetwerken vervoeren afvalwater via afschot en pompstations. Een groot deel van deze infrastructuur is tientallen jaren geleden aangelegd en staat nu onder toenemende druk door bevolkingsgroei, hevige regenval, overstromingen en langere droogteperioden.
Het onderhoud en de vernieuwing van deze systemen is complex en kostbaar – vooral in dichtbebouwde steden.
3. Afvalwaterzuivering: Reinigen voor terugvoering
In zuiveringsinstallaties doorloopt het afvalwater meerdere reinigingsstadia. Daarbij worden vaste stoffen, organische belasting en voedingsstoffen zoals stikstof en fosfor verwijderd om wateren en ecosystemen te beschermen.
In Europa worden de eisen aan afvalwaterzuivering voortdurend aangescherpt. Steeds vaker staan ook spoorelementen zoals medicijnresten en andere microverontreinigingen in de aandacht.
4. Gemengde rioleringssystemen en overbelasting
In veel steden worden zogenaamde gemengde rioleringssystemen gebruikt, waarbij regenwater en afvalwater samen via dezelfde leidingen worden afgevoerd. Onder normale omstandigheden wordt deze afvalwaterstroom volledig naar een zuiveringsinstallatie geleid en daar behandeld.
Bij zware neerslag of sneeuwsmelt kan het aangetoonde watervolume echter tijdelijk de capaciteit van het rioleringsnet, bergingsvoorzieningen of zuiveringsinstallaties overschrijden. Hoewel deze situaties volgens ontwerp zelden zouden moeten voorkomen, zijn ze in de praktijk bekend en doen zich vooral bij toegenomen hevige regenval regelmatig voor.
Om grotere schade te voorkomen – zoals terugstroom in gebouwen of overstromingen in openbare ruimten – zijn gemengde rioleringssystemen technisch zo ontworpen dat er in uitzonderlijke gevallen gecontroleerde lozingen kunnen plaatsvinden. Daarbij kan een deel van het gemengde water tijdelijk in een oppervlaktewater terechtkomen wanneer aanwezige bergingsruimten volledig zijn benut.
Deze werkwijze maakt duidelijk dat centrale rioleringssystemen weliswaar op veiligheid zijn ontworpen, maar bij extreme belastingen hun grenzen bereiken en afhankelijk kunnen zijn van uitzonderingsregelingen.
Meer vakinhoudelijke informatie over de behandeling van gemengd water en overlozingen vindt u op het RÜB-Wissenportal: Hier klikken .
5. Van rivieren naar oceanen
Na de zuivering – of in uitzonderlijke gevallen na een lozing – stroomt het water in rivieren. Deze rivieren maken vaak deel uit van drinkwaterwingebieden en vervoeren het water verder naar kustgebieden en oceanen.
Daardoor beïnvloedt de kwaliteit van het afvalwater niet alleen lokale wateren, maar ook mariene ecosystemen en regio's ver van de oorspronkelijke lozingslocatie.
Een realistische blik vooruit
Rioleringssystemen behoren tot de meest complexe infrastructuren van onze samenleving. Ze moeten betrouwbaar functioneren – bij droogte net zo goed als bij hevige regen, bij normaal gebruik net zo goed als in uitzonderlijke situaties. Geen systeem van deze omvang kan onder alle omstandigheden volledig verliesloos of foutloos opereren.
Dat in dergelijke systemen water niet altijd optimaal wordt gebruikt, is daarom in zekere mate onvermijdelijk. In bepaalde situaties kan het nodig zijn water gericht af te voeren om grotere schade te voorkomen. Deze realiteit hoort bij functioneel afvalwaterbeheer.
Tegelijk groeit het besef dat niet elke liter drinkwater per se doorgespoeld hoeft te worden. Juist hier komen aanvullende oplossingen om de hoek kijken die bestaande systemen kunnen ontlasten – bijvoorbeeld door het gebruik van scheidingstoiletten.
Scheidingstoiletten maken het mogelijk water te besparen op plekken waar het in het dagelijks leven vaak onnodig wordt gebruikt. Ze vervangen bestaande systemen niet van de ene op de andere dag, maar bieden wel een manier om het waterverbruik geleidelijk te verminderen – vooral in regio's of infrastructuren die al zwaar belast zijn.
Waar water kan worden bespaard, ontstaat verlichting: Separett scheidingstoiletten als alternatief in het dagelijks leven.
Ook al kunnen niet alle huishoudens of instellingen meteen overstappen, tonen zulke alternatieven aan dat er mogelijkheden zijn om rioleringssystemen op lange termijn te ondersteunen. Minder onnodig doorgespoeld water betekent minder druk op rioolnetten en zuiveringsinstallaties – en meer ruimte om de uitdagingen aan te gaan die deze systemen blijven hebben.
Er ontstaat dus geen of-of-situatie, maar een samenspel van beproefde infrastructuur en nieuwe benaderingen. Rioleringssystemen blijven noodzakelijk en belangrijk – maar aanvullende oplossingen kunnen helpen ze veerkrachtiger en duurzamer te maken.
Nieuwsgierig naar waterloze scheidingstoiletten en hun mogelijkheden? Hier klikken.